Wat is een overprikkeld zenuwstelsel? Symptomen, oorzaken en herstel
‘‘ Voel je je snel overprikkeld, moe of continu alert? Dan is de kans groot dat je zenuwstelsel overbelast is. Je lichaam probeert je iets duidelijk te maken."
1. Wat is het zenuwstelsel?
Je zenuwstelsel is het communicatiesysteem van je lichaam. Het registreert voortdurend wat er om je heen gebeurt en bepaalt of je veilig bent. Onbewust is het dus continu aan het scannen via jouw zintuigen of je veilig bent of dat je dekking moet zoeken.
Wanneer je lichaam ontspanning, joy en veiligheid ervaart, ook wel ventraal genoemd, kan je lichaam ontspannen. Je merkt vaak dat je ademhaling dan rustiger wordt, je spieren ontspannen en je aanwezig kunt blijven bij dat wat je doet.
Wanneer je lichaam onveiligheid ervaart, schakelt het automatisch naar de overlevingsstand. Het woord zegt het al, dit gebeurt om jou in leven te houden. Dit is een normale reactie op het moment dat je ook echt in gevaar bent.
Er zijn dan vier statussen waar je in terecht kunt komen;
Vechten
Vluchten
Bevriezen
Shut-down
De eerste twee statussen horen bij het sympatische deel van je zenuwstelsel, het deel wat veel activatie voelt. Je kunt hierbij een hogere hartslag ervaren, paniek gevoelens, boosheid, angst, meer interne energie of meer adrenaline wat door je lichaam raast.
De derde status hoort bij het sympatische en dorsale deel van je zenuwstelsel, het deel waar je tegelijkertijd veel en weinig activatie kan voelen. Hier ontstaat eigenlijk een soort botsing tussen het sympathische en dorsale deel waardoor je bevriest. Je kan dan het gevoel hebben dat je nog heel veel moet, maar dat het niet lukt.
En de vierde status hoort bij het dorsale deel van je zenuwstelsel. Dit kan voelen als een shut down. Het gevoel van dissociatie, schaamte, depressieve gevoelens, gevoelloosheid of hulpeloosheid.
Er is niks mis met jou op het moment dat jij je in een van bovenstaande statussen herkent. Het is namelijk heel menselijk om deze sensaties en gevoelens te ervaren. Het kan zelfs zo zijn dat je het ene moment in de activatie zit en het andere moment in het tegenovergestelde.
Het kan je alleen gaan tegenwerken op het moment dat je te lang in de overlevingsstand staat.
2. Hoe herken je een overprikkeld zenuwstelsel?
Wanneer je onderstaande signalen langere tijd ervaart, kan het zijn dat je te maken hebt met een overprikkeld zenuwstelsel.
Veelvoorkomende signalen:
Zorgen maken/ piekeren
Moeite met in of doorslapen
Moeite met ontspannen
Gespannen spieren
Emotionele disbalans, heel emotioneel zijn of juist afgevlakt
Lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, rugpijn of andere onverklaarbare klachten
Altijd alert zijn
Continue vermoeidheid
Moeite met focus en aanwezigheid.
Wat ik al eerder benoemde is dat er niks mis is met jou wanneer je één over meerdere van de bovenstaande signalen ervaart, waarschijnlijk heb je ook al verschillende dingen geprobeerd om het op te lossen. En wat tijdelijk werkt kan fijn zijn, maar na een tijdje ervaar je waarschijnlijk weer dezelfde klachten, omdat je niet de kern hebt aangepakt, namelijk een ontregeld systeem.
Veelvoorkomende signalen:
Moeite met ontspannen.
Slecht slapen.
Altijd alert zijn.
Snel schrikken.
Vermoeidheid.
Piekeren.
Gespannen spieren.
Emotioneel uit balans.
3. Hoe ontstaat een overprikkeld zenuwstelsel?
Laat ik beginnen met dat het niks te maken heeft met discipline of harder je best doen.
Een overprikkeld of overbelast zenuwstelsel ontstaat op het moment dat je niet meer uit de eerder beschreven statussen komt. Dit kan komen door langdurige stress, trauma, overbelasting, altijd ‘aan’ staan of gedurende jouw dag en week te weinig herstelmomenten nemen.
Het zenuwstelsel scant voortdurend, zoals ik eerder in deze blog uitlegde. Wanneer jouw zenuwstelsel jaren in onveiligheid heeft geleefd gaat jouw systeem dit herkennen als ‘bekend’. Dit betekent overigens NIET dat het veilig is. Bekend en veilig zijn namelijk twee verschillende dingen. Het kan alleen wel verklaren waarom we vaak in dezelfde patronen of situaties terechtkomen, voor het systeem komt het bekend voor.
We hebben verschillende soorten trauma namelijk;
Acuut trauma, dit kan zijn (auto) ongeluk, plotseling verlies van een dierbare of een andere eenmalige schokkende gebeurtenis.
Langdurig trauma, langdurige/herhaaldelijke onveiligheid. Voorbeelden hiervan zijn onder andere verwaarlozing, oorlog in je leefomgeving, langdurig pestgedrag, langdurige mishandeling of misbruik, (vecht) scheiding.
Tijdens deze heftige gebeurtenissen gaat je systeem in overlevingstand en op het moment dat je in deze overleving blijft hangen ontstaat er een continue alertheid en kan je ervaren dat je moeilijk in de ontspanning kan komen. Je lichaam leert hierdoor dat alert zijn de veiligste manier is om te overleven. Ook wanneer die situatie inmiddels voorbij is.
Naast trauma is nooit rust nemen en altijd doorgaan ook ontzettend vermoeiend voor je systeem. Je telefoon moet je toch ook zo nu en dan opladen? Waarom doen we dat als mensen dan niet?
Rust nemen is dus essentieel als je wilt blijven functioneren zonder klachten. En hoe je dat doet kan op verschillende manier, hierover deel ik meer in deze blog.
4. Hoe kun je je zenuwstelsel ondersteunen?
Allereerst is het belangrijk om te weten dat stilzitten of juist dingen MOETEN geen duurzame oplossing is voor het ondersteunen van je zenuwstelsel wanneer je intern nog steeds in de overlevingsmodus zit. Het begint dus niet bij nóg harder te best doen. Het gaat over bewustwording en aanwezigheid.
Het ondersteunen van je zenuwstelsel kan op veel verschillende manieren, zoals jouw dag beginnen met een incheck moment waarbij je jezelf de volgende vragen kan stellen;
Hoe heb ik geslapen?
Hoe voel ik mij op dit moment?
Wat heb ik vandaag nodig? Van mezelf of misschien van iemand anders?
Herkenning is stap één, dus laten we het niet te groot maken. Kleine check-in momentjes gedurende de dag kan ook prettig zijn. Erkenning geven aan het gevoel waarmee rondloopt.
Daarnaast mag je jezelf herinneren als er geen gevaar is en je merkt dat dat je alles met haast en snelheid doet, slow down. Adem in… Adem uit... Je mag vertragen, it’s okay.
Tijd doorbrengen in de natuur kan ook helpend zijn, even uit huis en een andere omgeving opzoeken. De natuur brengt vaak al een enorme rust met zich mee. Kijk eens of je je bewust kan worden van het geluid van de vogels, de wind langs je gezicht voelt en hoe je bewust in en uitademt. Misschien is er wel een bankje onderweg waar je kan zitten, voeten op de grond en adem in door je neus en uit door je mond. Jij mag je tijd nemen.
Luister naar de signalen van je lichaam, sommige dingen los je niet op met paracetamol en alsmaar doorgaan. Beweeg genoeg, voorzie jezelf van voedende gerechten, neem je rust, prioriteer slaap en onderzoek wat voor jou fijne momenten kunnen zijn van ontspanning.
Mocht je nu merken dat je al langer rondloopt met onrust, angst of andere klachten en je vastloopt in wat je nog zelf kan doen. Weet dat dit niet jouw identiteit hoeft te zijn, het zijn signalen en die mag je serieus nemen. Zoek dan ook professionele begeleiding wanneer je voelt dat je vast loopt.
5. Hoe kan ik je hierbij helpen?
Tijdens het 1:1 traject beginnen we met bewustwording, we beginnen dus vaak op cognitief niveau. We kijken waar je tegenaan loopt, welke patronen vaak op komen bij stressvolle situaties
Bekijk hier het traject
Een persoonlijk
1:1 traject
Tijdens dit 1-op-1 traject onderzoeken we samen wat er onder deze patronen ligt. Niet alleen door erover te praten, maar ook door te luisteren naar wat jouw lichaam en zenuwstelsel laten zien.
Er is alle ruimte om te vertragen, te voelen en stap voor stap meer veiligheid, bewustzijn en beweging te creëren.
Liefs Alicia Helena